Τα έλκη κάτω άκρων είναι πληγές στα πόδια που δυσκολεύονται να επουλωθούν και παραμένουν ανοιχτές για μεγάλο χρονικό διάστημα. Εμφανίζονται συχνότερα χαμηλά στην κνήμη και γύρω από τον αστράγαλο.
Δεν έχουν όλα τα έλκη την ίδια αιτία. Μπορεί να σχετίζονται με προβλήματα στη φλεβική ή αρτηριακή κυκλοφορία, με σακχαρώδη διαβήτη ή με άλλες παθήσεις. Για αυτό η σωστή διάγνωση της αιτίας είναι βασικό βήμα πριν από τη θεραπεία.
Τι είναι το έλκος κάτω άκρου;
Έλκος ονομάζεται μια πληγή στην οποία έχει χαθεί μέρος του δέρματος και η φυσιολογική επούλωση δεν εξελίσσεται όπως θα έπρεπε.
Μπορεί να ξεκινήσει από έναν μικρό τραυματισμό ή να εμφανιστεί πάνω σε δέρμα που έχει ήδη επηρεαστεί από χρόνια προβλήματα της κυκλοφορίας.
Μια πληγή στο πόδι που παραμένει ανοιχτή ή δεν παρουσιάζει φυσιολογική επούλωση χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Ποια είναι τα συχνότερα αίτια;
Τα έλκη των κάτω άκρων χωρίζονται σε διαφορετικές κατηγορίες ανάλογα με την αιτία τους.
Οι συχνότερες είναι:
- φλεβικά έλκη, λόγω χρόνιας φλεβικής ανεπάρκειας,
- αρτηριακά έλκη, λόγω μειωμένης παροχής αίματος στο πόδι,
- διαβητικά έλκη,
- έλκη μετά από τραυματισμό,
- έλκη μικτής αιτιολογίας.
Μπορεί επίσης να υπάρχουν λιγότερο συχνές αιτίες, γι’ αυτό μια χρόνια πληγή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς να έχει προηγηθεί διάγνωση.
Τι είναι το φλεβικό έλκος;
Το φλεβικό έλκος είναι ο συχνότερος τύπος χρόνιου έλκους στο κάτω άκρο.
Δημιουργείται όταν οι φλέβες δυσκολεύονται να επιστρέψουν αποτελεσματικά το αίμα από τα πόδια προς την καρδιά. Η αυξημένη πίεση στις φλέβες προκαλεί σταδιακά αλλοιώσεις στους ιστούς και στο δέρμα.
Συχνά συνυπάρχουν:
- πρήξιμο στο πόδι,
- κιρσοί,
- αίσθημα βάρους,
- σκουρόχρωμες αλλοιώσεις του δέρματος,
- σκληρό ή ερεθισμένο δέρμα γύρω από την περιοχή.
Τα φλεβικά έλκη εμφανίζονται συχνά κοντά στον αστράγαλο.
Τι είναι το αρτηριακό έλκος;
Το αρτηριακό έλκος δημιουργείται όταν δεν φτάνει αρκετό αίμα στους ιστούς του ποδιού λόγω στένωσης ή απόφραξης των αρτηριών.
Μπορεί να συνοδεύεται από:
- έντονο πόνο,
- πόνο κατά το περπάτημα,
- κρύο πόδι,
- ωχρό ή μελανό χρώμα του δέρματος,
- αδύναμο σφυγμό στο πόδι,
- πληγές στα δάχτυλα, στη φτέρνα ή σε σημεία πίεσης.
Η αναγνώριση της αρτηριακής αιτίας είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή η θεραπεία διαφέρει από εκείνη ενός φλεβικού έλκους.
Τι σχέση έχει ο διαβήτης με τα έλκη στα πόδια;
Ο σακχαρώδης διαβήτης μπορεί να επηρεάσει τόσο τα νεύρα όσο και την κυκλοφορία των κάτω άκρων.
Λόγω της διαβητικής νευροπάθειας, ένας ασθενής μπορεί να μην αισθανθεί έναν μικρό τραυματισμό ή συνεχή πίεση στο πόδι. Η πληγή μπορεί έτσι να μεγαλώσει πριν γίνει αντιληπτή.
Παράλληλα, η μειωμένη αιμάτωση μπορεί να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο την επούλωση.
Για αυτό μια πληγή στο πόδι ενός ατόμου με διαβήτη χρειάζεται έγκαιρο έλεγχο.
Ποια συμπτώματα μπορεί να υπάρχουν;
Εκτός από την ίδια την πληγή, μπορεί να υπάρχουν:
- πόνος,
- πρήξιμο,
- υγρό ή έκκριση από το τραύμα,
- αλλαγές στο χρώμα του δέρματος,
- κνησμός,
- σκλήρυνση του δέρματος,
- κιρσοί,
- δυσάρεστη οσμή όταν υπάρχει λοίμωξη.
Η εικόνα διαφέρει ανάλογα με την αιτία του έλκους.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η εξέταση δεν περιορίζεται μόνο στην ίδια την πληγή.
Χρειάζεται να αξιολογηθούν:
- η θέση και το μέγεθος του έλκους,
- το δέρμα γύρω από την πληγή,
- η φλεβική κυκλοφορία,
- η αρτηριακή αιμάτωση,
- η ύπαρξη οιδήματος,
- πιθανές ενδείξεις λοίμωξης,
- το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς.
Ανάλογα με τα ευρήματα μπορεί να χρειαστεί αγγειακός έλεγχος με Doppler και μέτρηση της αρτηριακής κυκλοφορίας.
Γιατί πρέπει να ελεγχθεί η κυκλοφορία πριν από τη θεραπεία;
Επειδή η θεραπεία ενός φλεβικού έλκους είναι διαφορετική από τη θεραπεία ενός αρτηριακού.
Η θεραπεία συμπίεσης αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης πολλών φλεβικών ελκών. Δεν πρέπει όμως να εφαρμόζεται χωρίς προηγουμένως να έχει αξιολογηθεί η αρτηριακή κυκλοφορία.
Αν υπάρχει σημαντική αρτηριακή ανεπάρκεια, η ισχυρή συμπίεση μπορεί να είναι ακατάλληλη ή επικίνδυνη.
Πώς αντιμετωπίζονται τα έλκη κάτω άκρων;
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία.
Μπορεί να περιλαμβάνει:
- κατάλληλη περιποίηση του τραύματος,
- καθαρισμό του έλκους όταν χρειάζεται,
- κατάλληλα επιθέματα,
- αντιμετώπιση του οιδήματος,
- θεραπεία της φλεβικής ανεπάρκειας,
- αποκατάσταση της αρτηριακής κυκλοφορίας όταν υπάρχει πρόβλημα,
- σωστή φροντίδα του διαβητικού ποδιού,
- αντιμετώπιση πιθανής λοίμωξης.
Το να αλλάζουμε μόνο το επίθεμα μιας χρόνιας πληγής δεν είναι αρκετό όταν η αιτία που εμποδίζει την επούλωση εξακολουθεί να υπάρχει.
Πώς αντιμετωπίζεται ένα φλεβικό έλκος;
Αφού επιβεβαιωθεί ότι η αρτηριακή κυκλοφορία είναι επαρκής, η συμπιεστική θεραπεία αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης.
Η συμπίεση βοηθά στη μείωση της φλεβικής πίεσης και του οιδήματος και δημιουργεί καλύτερες συνθήκες για επούλωση.
Παράλληλα μπορεί να χρειαστεί αντιμετώπιση της υποκείμενης φλεβικής ανεπάρκειας ώστε να μειωθεί και η πιθανότητα επανεμφάνισης του έλκους.
Χρειάζονται αντιβιοτικά;
Όχι κάθε έλκος χρειάζεται αντιβιοτικά.
Μια χρόνια πληγή μπορεί να έχει βακτήρια στην επιφάνειά της χωρίς να υπάρχει πραγματική λοίμωξη.
Αντιβιοτική θεραπεία χρησιμοποιείται όταν υπάρχουν κλινικές ενδείξεις λοίμωξης, όπως:
- αυξανόμενος πόνος,
- ερυθρότητα που επεκτείνεται,
- πρήξιμο και θερμότητα,
- πυώδης έκκριση,
- πυρετός ή γενική αδιαθεσία.
Γιατί ένα έλκος δεν κλείνει;
Υπάρχουν πολλοί λόγοι που μπορεί να καθυστερούν την επούλωση.
Μεταξύ αυτών είναι:
- η χρόνια φλεβική ανεπάρκεια,
- η ανεπαρκής αρτηριακή κυκλοφορία,
- ο σακχαρώδης διαβήτης,
- η συνεχιζόμενη πίεση ή ο τραυματισμός,
- το έντονο οίδημα,
- η λοίμωξη,
- το κάπνισμα,
- άλλες παθήσεις που επηρεάζουν την επούλωση.
Όταν μια πληγή δεν κλείνει, χρειάζεται να αναζητηθεί ο λόγος και όχι απλώς να συνεχίζονται οι αλλαγές του τραύματος.
Πότε ένα έλκος χρειάζεται άμεση αξιολόγηση;
Χρειάζεται γρήγορος ιατρικός έλεγχος όταν:
- η πληγή μεγαλώνει γρήγορα,
- εμφανίζεται έντονος ή ξαφνικός πόνος,
- το πόδι γίνεται κρύο ή ωχρό,
- εμφανίζεται μαύρος ιστός,
- η ερυθρότητα επεκτείνεται γύρω από το τραύμα,
- υπάρχει πυρετός ή ρίγος,
- εμφανίζεται έντονο πρήξιμο,
- υπάρχει δύσοσμη ή πυώδης έκκριση.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα με διαβήτη ή γνωστή αγγειακή νόσο.
Μπορεί ένα έλκος να ξαναεμφανιστεί;
Ναι.
Η επούλωση της πληγής δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει διορθωθεί και η αιτία που τη δημιούργησε.
Για παράδειγμα, στα φλεβικά έλκη η χρόνια φλεβική ανεπάρκεια μπορεί να παραμένει ακόμη και μετά το κλείσιμο της πληγής.
Η σωστή αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας και η κατάλληλη πρόληψη μειώνουν τον κίνδυνο υποτροπής.
Έλκη Κάτω Άκρων στον Βόλο
Ένα έλκος που επιμένει χρειάζεται αξιολόγηση τόσο της ίδιας της πληγής όσο και της κυκλοφορίας του κάτω άκρου. Η θεραπεία καθορίζεται από το αν πρόκειται για φλεβικό, αρτηριακό, διαβητικό ή άλλου τύπου έλκος.
Ο Κωνσταντίνος Μαραβέγιας, Γενικός Χειρουργός στον Βόλο, μπορεί να αξιολογήσει την κατάσταση του κάτω άκρου, να διερευνήσει την αιτία του έλκους και να καθορίσει την κατάλληλη αντιμετώπιση.
Αν μια πληγή στο πόδι δεν επουλώνεται ή εμφανίζεται ξανά, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το ιατρείο για αξιολόγηση.
Συχνές Ερωτήσεις για τα Έλκη Κάτω Άκρων
Είναι όλοι οι τύποι έλκους ίδιοι;
Όχι. Ένα φλεβικό, ένα αρτηριακό και ένα διαβητικό έλκος έχουν διαφορετική αιτία και μπορεί να χρειάζονται διαφορετική θεραπεία.
Πρέπει να αφήνω το έλκος ανοιχτό για να «αναπνέει»;
Όχι απαραίτητα. Οι χρόνιες πληγές χρειάζονται κατάλληλη φροντίδα και επίθεμα ανάλογα με την κατάσταση του τραύματος. Η συνεχής έκθεση στον αέρα δεν αποτελεί από μόνη της θεραπεία.
Μπορώ να βάλω ελαστική κάλτσα αν έχω έλκος;
Η συμπίεση είναι σημαντική στα φλεβικά έλκη, αλλά πρέπει πρώτα να αξιολογηθεί η αρτηριακή κυκλοφορία. Δεν είναι σωστό να εφαρμόζεται ισχυρή συμπίεση χωρίς να γνωρίζουμε αν η αιμάτωση του ποδιού είναι επαρκής.
Γιατί πρήζεται το πόδι γύρω από το έλκος;
Στα φλεβικά έλκη το πρήξιμο είναι συχνό λόγω της δυσκολίας επιστροφής του αίματος από το πόδι προς την καρδιά. Υπάρχουν όμως και άλλες αιτίες οιδήματος που πρέπει να αξιολογηθούν.
Χρειάζεται χειρουργείο;
Όχι κάθε έλκος χρειάζεται χειρουργική επέμβαση. Μπορεί όμως να απαιτείται επεμβατική αντιμετώπιση της αιτίας, για παράδειγμα όταν υπάρχει σημαντική φλεβική ή αρτηριακή νόσος.
Πόσο καιρό χρειάζεται για να κλείσει;
Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος χρόνος για όλα τα έλκη. Η επούλωση εξαρτάται από την αιτία, το μέγεθος και τη διάρκεια της πληγής, την κυκλοφορία του ποδιού, πιθανή λοίμωξη και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.
Πόσο κοστίζει η θεραπεία ενός έλκους κάτω άκρου;
Το κόστος εξαρτάται από την αιτία του έλκους, τις εξετάσεις που απαιτούνται, τη διάρκεια της θεραπείας και το αν χρειάζεται αντιμετώπιση της υποκείμενης αγγειακής πάθησης. Για συγκεκριμένες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον Κωνσταντίνο Μαραβέγια, Γενικό Χειρουργό στον Βόλο.