Ο καρκίνος του μαστού εμφανίζεται όταν κύτταρα του μαστού αρχίζουν να αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα. Είναι μία νόσος με διαφορετικούς τύπους και βιολογικά χαρακτηριστικά, γι’ αυτό και η θεραπεία δεν είναι ίδια για όλες τις ασθενείς.
Σήμερα, σε πολλές περιπτώσεις πρώιμου καρκίνου του μαστού μπορεί να αφαιρεθεί μόνο ο όγκος και να διατηρηθεί το μεγαλύτερο μέρος του μαστού. Σε άλλες περιπτώσεις χρειάζεται μαστεκτομή ή θεραπεία πριν από το χειρουργείο.
Ποια είναι τα συμπτώματα του καρκίνου του μαστού;
Το συχνότερο εύρημα είναι μια νέα μάζα ή ένα εξόγκωμα στον μαστό.
Άλλα σημεία που χρειάζονται έλεγχο είναι:
- νέα σκληρία στον μαστό,
- αλλαγή στο μέγεθος ή στο σχήμα του μαστού,
- εισολκή της θηλής,
- έκκριση από τη θηλή, ιδιαίτερα όταν είναι αιματηρή,
- αλλαγές στο δέρμα του μαστού,
- βαθουλώματα ή όψη «φλοιού πορτοκαλιού»,
- κοκκινίλα ή πάχυνση του δέρματος,
- πρήξιμο μέρους ή ολόκληρου του μαστού,
- διογκωμένοι λεμφαδένες στη μασχάλη.
Πολλές από αυτές τις αλλαγές μπορεί να οφείλονται σε καλοήθεις παθήσεις. Μια καινούργια αλλαγή όμως πρέπει να αξιολογείται ώστε να προσδιοριστεί η αιτία της.
Κάθε όγκος στον μαστό είναι καρκίνος;
Όχι.
Οι περισσότερες μάζες του μαστού δεν είναι καρκίνος. Κύστεις, ιναδενώματα και άλλες καλοήθεις παθήσεις μπορούν επίσης να εμφανιστούν ως ψηλαφητό εξόγκωμα.
Δεν μπορούμε όμως να γνωρίζουμε με βεβαιότητα τη φύση μιας νέας μάζας μόνο από την ψηλάφηση.
Ανάλογα με την ηλικία και τα χαρακτηριστικά της μπορεί να χρειαστούν μαστογραφία, υπερηχογράφημα και, όταν υπάρχει ύποπτο εύρημα, βιοψία.
Ο καρκίνος του μαστού πονάει;
Όχι απαραίτητα.
Ένας καρκίνος του μαστού μπορεί να είναι εντελώς ανώδυνος. Για αυτό η απουσία πόνου δεν αποκλείει μια κακοήθεια.
Από την άλλη πλευρά, ο πόνος στον μαστό είναι πολύ συχνός και τις περισσότερες φορές δεν οφείλεται σε καρκίνο.
Ένας νέος επίμονος ή εντοπισμένος πόνος, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από μάζα ή άλλη αλλαγή, χρειάζεται αξιολόγηση.
Ποιοι είναι οι συχνότεροι τύποι καρκίνου του μαστού;
Ο καρκίνος του μαστού δεν είναι μία ενιαία νόσος.
Οι συχνότεροι τύποι περιλαμβάνουν:
- το διηθητικό πορογενές καρκίνωμα,
- το διηθητικό λοβιακό καρκίνωμα,
- το πορογενές καρκίνωμα in situ (DCIS).
Υπάρχουν επίσης λιγότερο συχνοί τύποι.
Μετά τη βιοψία εξετάζονται χαρακτηριστικά του όγκου που επηρεάζουν σημαντικά τη θεραπεία, όπως οι ορμονικοί υποδοχείς και η κατάσταση HER2.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο;
Ο κίνδυνος καρκίνου του μαστού αυξάνεται με την ηλικία, αλλά επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες.
Σε αυτούς περιλαμβάνονται:
- οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού ή ωοθηκών,
- κληρονομικές μεταλλάξεις όπως BRCA1 και BRCA2,
- προηγούμενο ιστορικό καρκίνου μαστού,
- ορισμένες προκαρκινικές ή υψηλού κινδύνου αλλοιώσεις,
- έκθεση σε ακτινοβολία στην περιοχή του θώρακα σε νεαρή ηλικία,
- ορισμένοι ορμονικοί και αναπαραγωγικοί παράγοντες,
- κατανάλωση αλκοόλ,
- αυξημένο σωματικό βάρος μετά την εμμηνόπαυση.
Η ύπαρξη ενός παράγοντα κινδύνου δεν σημαίνει ότι μια γυναίκα θα εμφανίσει οπωσδήποτε καρκίνο.
Αντίστοιχα, ο καρκίνος του μαστού μπορεί να εμφανιστεί και χωρίς γνωστό οικογενειακό ιστορικό.
Είναι κληρονομικός ο καρκίνος του μαστού;
Ορισμένοι καρκίνοι του μαστού σχετίζονται με κληρονομικές γονιδιακές μεταλλάξεις, αλλά αυτό δεν ισχύει για την πλειονότητα των περιπτώσεων.
Γενετικός έλεγχος μπορεί να εξεταστεί ανάλογα με:
- την ηλικία κατά τη διάγνωση,
- το οικογενειακό ιστορικό,
- τον τύπο του καρκίνου,
- την παρουσία άλλων σχετικών καρκίνων στην οικογένεια.
Το αποτέλεσμα ενός γενετικού ελέγχου μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επηρεάσει τόσο τη θεραπεία όσο και την παρακολούθηση συγγενών.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει:
- κλινική εξέταση,
- μαστογραφία,
- υπερηχογράφημα,
- μαγνητική μαστών σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
- βιοψία.
Η βιοψία είναι αυτή που επιβεβαιώνει αν μια ύποπτη περιοχή είναι καρκίνος.
Συνήθως προτιμάται βιοψία με βελόνα πριν από το οριστικό χειρουργείο, ώστε να γνωρίζουμε τη φύση και τα βασικά χαρακτηριστικά της βλάβης και να σχεδιαστεί σωστά η θεραπεία.
Τι δείχνει η βιοψία;
Η ιστολογική εξέταση δεν απαντά μόνο στο αν υπάρχει καρκίνος.
Μπορεί να δώσει πληροφορίες για:
- τον ακριβή τύπο του όγκου,
- τον βαθμό διαφοροποίησης,
- τους υποδοχείς οιστρογόνων και προγεστερόνης,
- την κατάσταση HER2,
- άλλους βιολογικούς δείκτες όταν χρειάζονται.
Αυτά τα χαρακτηριστικά βοηθούν την ιατρική ομάδα να αποφασίσει αν χρειάζεται χειρουργείο, χημειοθεραπεία, ορμονοθεραπεία, στοχευμένη θεραπεία ή συνδυασμός θεραπειών.
Τι είναι το στάδιο του καρκίνου του μαστού;
Το στάδιο περιγράφει την έκταση της νόσου.
Λαμβάνονται υπόψη μεταξύ άλλων:
- το μέγεθος του όγκου,
- η συμμετοχή των λεμφαδένων,
- η παρουσία ή όχι απομακρυσμένων μεταστάσεων,
- βιολογικά χαρακτηριστικά του καρκίνου.
Η σταδιοποίηση είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό της θεραπείας.
Χρειάζεται πάντα μαστεκτομή;
Όχι.
Η διάγνωση καρκίνου του μαστού δεν σημαίνει αυτόματα αφαίρεση ολόκληρου του μαστού.
Σε πολλές γυναίκες με πρώιμο καρκίνο μπορεί να πραγματοποιηθεί ογκεκτομή ή τμηματεκτομή, δηλαδή αφαίρεση του όγκου μαζί με κατάλληλο τμήμα υγιούς ιστού γύρω του.
Ο υπόλοιπος μαστός διατηρείται.
Μετά από επέμβαση διατήρησης του μαστού συνήθως ακολουθεί ακτινοθεραπεία.
Ογκεκτομή ή μαστεκτομή;
Όταν και οι δύο επιλογές είναι ογκολογικά κατάλληλες, η επέμβαση διατήρησης του μαστού σε συνδυασμό με την απαραίτητη ακτινοθεραπεία μπορεί να προσφέρει αντίστοιχη μακροχρόνια επιβίωση με τη μαστεκτομή.
Η επιλογή επηρεάζεται από:
- το μέγεθος του όγκου σε σχέση με τον μαστό,
- τη θέση του,
- την ύπαρξη περισσότερων εστιών,
- τα αποτελέσματα της βιοψίας,
- προηγούμενη ακτινοθεραπεία,
- γενετικούς παράγοντες,
- τη δυνατότητα να επιτευχθούν καθαρά χειρουργικά όρια,
- τις προτιμήσεις της ασθενούς.
Στόχος είναι η ασφαλής ογκολογική αφαίρεση με το καλύτερο δυνατό λειτουργικό και αισθητικό αποτέλεσμα.
Πότε χρειάζεται μαστεκτομή;
Η μαστεκτομή είναι η αφαίρεση του μαστικού αδένα.
Μπορεί να προταθεί όταν:
- ο όγκος είναι μεγάλος σε σχέση με το μέγεθος του μαστού,
- υπάρχουν πολλαπλές εστίες που δεν μπορούν να αφαιρεθούν ικανοποιητικά με διατήρηση του μαστού,
- δεν μπορούν να επιτευχθούν ελεύθερα χειρουργικά όρια,
- δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί η απαραίτητη ακτινοθεραπεία,
- υπάρχει συγκεκριμένος πολύ υψηλός κληρονομικός κίνδυνος,
- υπάρχουν άλλοι ογκολογικοί ή ατομικοί λόγοι που την καθιστούν καταλληλότερη.
Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μαστεκτομής και σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να διατηρηθεί περισσότερο δέρμα ή και η θηλή.
Τι είναι η ογκοπλαστική χειρουργική;
Η ογκοπλαστική χειρουργική μαστού συνδυάζει την ογκολογική αφαίρεση του όγκου με τεχνικές πλαστικής αποκατάστασης.
Μπορεί να επιτρέψει την αφαίρεση μεγαλύτερου τμήματος ιστού διατηρώντας παράλληλα καλύτερο σχήμα και συμμετρία του μαστού.
Η δυνατότητα εφαρμογής της εξαρτάται από τη θέση και το μέγεθος του όγκου, το μέγεθος του μαστού και τον συνολικό θεραπευτικό σχεδιασμό.
Τι είναι ο λεμφαδένας φρουρός;
Ο λεμφαδένας φρουρός είναι ο πρώτος λεμφαδένας ή η πρώτη ομάδα λεμφαδένων στους οποίους είναι πιθανότερο να φτάσουν καρκινικά κύτταρα από τον μαστό.
Σε κατάλληλες περιπτώσεις αφαιρούνται μόνο αυτοί οι λεμφαδένες και εξετάζονται.
Έτσι μπορεί να αποφευχθεί η αφαίρεση μεγάλου αριθμού λεμφαδένων της μασχάλης όταν αυτό δεν είναι απαραίτητο.
Χρειάζεται πάντα καθαρισμός της μασχάλης;
Όχι.
Η μασχαλιαία λεμφαδενεκτομή δεν γίνεται πλέον αυτόματα σε κάθε γυναίκα με καρκίνο μαστού.
Η αντιμετώπιση των λεμφαδένων εξαρτάται από το στάδιο, τα ευρήματα πριν από το χειρουργείο, τα αποτελέσματα του λεμφαδένα φρουρού και τις υπόλοιπες θεραπείες που θα ακολουθήσουν.
Ο περιορισμός μιας μη απαραίτητης λεμφαδενεκτομής βοηθά στη μείωση επιπλοκών όπως το λεμφοίδημα του άνω άκρου.
Μπορεί να γίνει αποκατάσταση του μαστού μετά τη μαστεκτομή;
Ναι.
Η αποκατάσταση μπορεί να πραγματοποιηθεί:
- ταυτόχρονα με τη μαστεκτομή,
- σε μεταγενέστερο χρόνο.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένθεμα ή ιστός από άλλο σημείο του σώματος, ανάλογα με την περίπτωση.
Δεν επιλέγουν όλες οι γυναίκες αποκατάσταση και δεν υπάρχει μία σωστή επιλογή για όλες. Η απόφαση λαμβάνεται μαζί με την ασθενή και την ιατρική ομάδα.
Γίνεται πρώτα χειρουργείο ή χημειοθεραπεία;
Εξαρτάται από τον τύπο και το στάδιο του καρκίνου.
Σε αρκετούς πρώιμους καρκίνους το χειρουργείο πραγματοποιείται πρώτο.
Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να προηγηθεί νεοεπικουρική θεραπεία, δηλαδή χημειοθεραπεία ή άλλη συστηματική θεραπεία πριν από το χειρουργείο.
Αυτό μπορεί να γίνει για να μειωθεί το μέγεθος του όγκου, να διευκολυνθεί η χειρουργική αντιμετώπιση και να αξιολογηθεί η ανταπόκριση του καρκίνου στη θεραπεία.
Χρειάζονται όλες οι γυναίκες χημειοθεραπεία;
Όχι.
Η ανάγκη για χημειοθεραπεία εξαρτάται από:
- τον τύπο του καρκίνου,
- το μέγεθος,
- τους λεμφαδένες,
- τους ορμονικούς υποδοχείς,
- την κατάσταση HER2,
- τον βαθμό του όγκου,
- το στάδιο,
- άλλους προγνωστικούς ή γονιδιακούς δείκτες όταν χρειάζονται.
Ορισμένες γυναίκες χρειάζονται ορμονοθεραπεία χωρίς χημειοθεραπεία, ενώ άλλες μπορεί να χρειαστούν χημειοθεραπεία, στοχευμένη θεραπεία ή συνδυασμό.
Τι είναι η ορμονοθεραπεία;
Ορισμένοι καρκίνοι του μαστού χρησιμοποιούν ορμόνες, όπως τα οιστρογόνα, για να αναπτυχθούν.
Όταν ο όγκος έχει θετικούς ορμονικούς υποδοχείς, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ενδοκρινική ή ορμονική θεραπεία για να μειωθεί η πιθανότητα ανάπτυξης ή επανεμφάνισης της νόσου.
Η συγκεκριμένη αγωγή επιλέγεται από τον ογκολόγο ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της ασθενούς και του όγκου.
Τι σημαίνει HER2 θετικός καρκίνος;
Το HER2 είναι μια πρωτεΐνη που μπορεί να βρίσκεται σε αυξημένα επίπεδα σε ορισμένους καρκίνους του μαστού.
Όταν ένας καρκίνος είναι HER2 θετικός, υπάρχουν ειδικές στοχευμένες θεραπείες που δρουν πάνω σε αυτόν τον μηχανισμό.
Για αυτό ο έλεγχος του HER2 αποτελεί σημαντικό μέρος της παθολογοανατομικής αξιολόγησης.
Πότε χρειάζεται ακτινοθεραπεία;
Η ακτινοθεραπεία αποτελεί συχνά μέρος της θεραπείας μετά από επέμβαση διατήρησης του μαστού.
Μετά από μαστεκτομή δεν είναι απαραίτητη σε όλες τις γυναίκες. Μπορεί να συστηθεί ανάλογα με το μέγεθος και την έκταση του όγκου, τους λεμφαδένες και άλλους παράγοντες κινδύνου.
Πόσο διαρκεί η ανάρρωση μετά το χειρουργείο;
Η ανάρρωση εξαρτάται από την επέμβαση.
Μια ογκεκτομή έχει διαφορετική πορεία από μια μαστεκτομή με λεμφαδενικό καθαρισμό και αποκατάσταση.
Μετά το χειρουργείο μπορεί προσωρινά να υπάρχουν:
- πόνος ή ευαισθησία,
- πρήξιμο,
- περιορισμός στις κινήσεις του χεριού,
- μούδιασμα στην περιοχή,
- ανάγκη για παροχέτευση μετά από μεγαλύτερες επεμβάσεις.
Οι καθημερινές δραστηριότητες επανέρχονται σταδιακά σύμφωνα με την επέμβαση και την πορεία της επούλωσης.
Τι είναι το λεμφοίδημα;
Το λεμφοίδημα είναι πρήξιμο του χεριού ή της περιοχής του θώρακα που μπορεί να εμφανιστεί όταν επηρεάζεται η λεμφική παροχέτευση μετά από θεραπεία των λεμφαδένων της μασχάλης.
Ο κίνδυνος είναι γενικά μικρότερος μετά από βιοψία λεμφαδένα φρουρού σε σχέση με την εκτεταμένη μασχαλιαία λεμφαδενεκτομή.
Νέο ή επίμονο πρήξιμο μετά τη θεραπεία χρειάζεται αξιολόγηση.
Καρκίνος Μαστού στον Βόλο
Η χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού σχεδιάζεται με βάση το στάδιο, τη βιολογία και τη θέση του όγκου, αλλά και τα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες της ασθενούς.
Ο Κωνσταντίνος Μαραβέγιας, Γενικός Χειρουργός στον Βόλο, πραγματοποιεί χειρουργική αξιολόγηση και αντιμετώπιση παθήσεων του μαστού και καρκίνου του μαστού, με στόχο την ογκολογικά σωστή αφαίρεση και τη διατήρηση του μαστού όπου αυτό είναι εφικτό και ασφαλές.
Συχνές Ερωτήσεις για τον Καρκίνο του Μαστού
Αν βρω ένα εξόγκωμα, σημαίνει ότι έχω καρκίνο;
Όχι. Πολλά ογκίδια είναι καλοήθη. Κάθε νέα μάζα όμως χρειάζεται αξιολόγηση ώστε να προσδιοριστεί με ασφάλεια η αιτία της.
Μια καθαρή μαστογραφία αποκλείει εντελώς τον καρκίνο;
Όχι. Η μαστογραφία είναι πολύ σημαντική εξέταση, αλλά δεν εντοπίζει κάθε καρκίνο. Μια νέα ψηλαφητή ή ορατή αλλαγή πρέπει να αξιολογείται ακόμη και αν προηγούμενος προληπτικός έλεγχος ήταν φυσιολογικός.
Αν έχω καρκίνο μαστού θα χάσω ολόκληρο τον μαστό;
Όχι απαραίτητα. Σε πολλές περιπτώσεις πρώιμου καρκίνου μπορεί να γίνει ογκεκτομή και να διατηρηθεί ο μαστός.
Είναι ασφαλέστερη η μαστεκτομή από την ογκεκτομή;
Όταν μια γυναίκα είναι κατάλληλη και για τις δύο επιλογές, η επέμβαση διατήρησης του μαστού μαζί με την προβλεπόμενη ακτινοθεραπεία μπορεί να προσφέρει αντίστοιχη μακροχρόνια επιβίωση με τη μαστεκτομή.
Χρειάζεται πάντα να αφαιρεθούν οι λεμφαδένες της μασχάλης;
Όχι. Σε πολλές περιπτώσεις πραγματοποιείται μόνο βιοψία λεμφαδένα φρουρού. Η εκτεταμένη αφαίρεση λεμφαδένων γίνεται όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη.
Μπορεί να εμφανιστεί καρκίνος μαστού σε άνδρα;
Ναι. Είναι πολύ πιο σπάνιος στους άνδρες, αλλά μπορεί να εμφανιστεί. Νέα μάζα, αλλαγή στη θηλή ή αιματηρή έκκριση σε άνδρα χρειάζεται επίσης αξιολόγηση.
Πόσο κοστίζει η χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου μαστού;
Το κόστος εξαρτάται από τον τύπο της επέμβασης, την αντιμετώπιση των λεμφαδένων, την ανάγκη νοσηλείας και το αν απαιτείται ταυτόχρονη αποκατάσταση. Για συγκεκριμένες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον Κωνσταντίνο Μαραβέγια, Γενικό Χειρουργό στον Βόλο.