Ηπατοκυτταρικό Καρκίνωμα

Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα (HCC) είναι ο συχνότερος τύπος πρωτοπαθούς καρκίνου του ήπατος. Ξεκινά από τα ηπατοκύτταρα, τα κύρια κύτταρα του ήπατος, και εμφανίζεται συχνότερα σε ανθρώπους που έχουν χρόνια ηπατική νόσο ή κίρρωση.

Η αντιμετώπισή του εξαρτάται όχι μόνο από το μέγεθος και την έκταση του όγκου, αλλά και από το πόσο καλά λειτουργεί το υπόλοιπο ήπαρ. Σε πρώιμα στάδια, η χειρουργική αφαίρεση, η μεταμόσχευση ήπατος ή η τοπική καταστροφή του όγκου μπορούν να έχουν θεραπευτικό στόχο.

Τι είναι το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα;

Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα είναι ένας κακοήθης όγκος που αναπτύσσεται από τα ηπατοκύτταρα.

Δεν πρέπει να συγχέεται με τις μεταστάσεις στο ήπαρ. Όταν, για παράδειγμα, ένας καρκίνος του παχέος εντέρου εξαπλώνεται στο ήπαρ, πρόκειται για μεταστατικό καρκίνο και όχι για ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα.

Το HCC αποτελεί τη συχνότερη μορφή πρωτοπαθούς καρκίνου του ήπατος στους ενήλικες.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα;

Ο κίνδυνος είναι αυξημένος κυρίως σε άτομα με χρόνια βλάβη του ήπατος.

Σημαντικοί παράγοντες κινδύνου είναι:

• η κίρρωση του ήπατος,
• η χρόνια λοίμωξη από ηπατίτιδα Β,
• η χρόνια ηπατίτιδα C,
• η χρόνια κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ,
• η στεατοηπατίτιδα που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία,
• ορισμένες κληρονομικές και μεταβολικές παθήσεις του ήπατος.

Η ύπαρξη ενός παράγοντα κινδύνου δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει οπωσδήποτε καρκίνο.

Ποια συμπτώματα προκαλεί;

Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα μπορεί να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα στα πρώτα στάδια.

Όταν εμφανιστούν συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:

• πόνο ή ενόχληση στο δεξί άνω μέρος της κοιλιάς,
• αίσθημα μάζας κάτω από τα δεξιά πλευρά,
• διόγκωση της κοιλιάς,
• απώλεια βάρους χωρίς προφανή αιτία,
• μειωμένη όρεξη ή γρήγορο κορεσμό,
• αδυναμία και κόπωση,
• ναυτία ή εμετούς,
• ίκτερο,
• σκούρα ούρα και ανοιχτόχρωμα κόπρανα.

Τα συμπτώματα αυτά μπορούν να οφείλονται και σε πολλές άλλες παθήσεις και δεν αποτελούν από μόνα τους διάγνωση καρκίνου.

Μπορεί να υπάρχει καρκίνος στο ήπαρ χωρίς συμπτώματα;

Ναι.

Ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια, το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα μπορεί να αναπτύσσεται χωρίς να προκαλεί συγκεκριμένα συμπτώματα.

Για αυτό οι άνθρωποι που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου μπορεί να χρειάζονται τακτική παρακολούθηση του ήπατος, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού τους.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• αιματολογικές εξετάσεις,
• εξετάσεις της ηπατικής λειτουργίας,
• μέτρηση της α-εμβρυϊκής πρωτεΐνης (AFP),
• υπερηχογράφημα,
• αξονική τομογραφία με ειδικό πρωτόκολλο,
• μαγνητική τομογραφία ήπατος.

Η αξονική και η μαγνητική τομογραφία μπορούν να δείξουν χαρακτηριστικό πρότυπο αιμάτωσης ενός ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Σε ορισμένους ασθενείς υψηλού κινδύνου αυτό μπορεί να επιτρέψει τη διάγνωση χωρίς να απαιτείται πάντα βιοψία.

Χρειάζεται πάντα βιοψία;

Όχι.

Σε αντίθεση με πολλούς άλλους καρκίνους, στο ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα η βιοψία δεν είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση.

Σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο, η εικόνα του όγκου σε κατάλληλη αξονική ή μαγνητική τομογραφία μπορεί να είναι αρκετά χαρακτηριστική ώστε να τεθεί η διάγνωση χωρίς λήψη δείγματος.

Βιοψία μπορεί να χρειαστεί όταν τα απεικονιστικά ευρήματα δεν είναι τυπικά ή όταν υπάρχει διαγνωστική αμφιβολία.

Τι είναι η AFP;

Η AFP (α-εμβρυϊκή πρωτεΐνη) είναι μια ουσία που μπορεί να μετρηθεί στο αίμα και σε ορισμένους ασθενείς με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα βρίσκεται αυξημένη.

Δεν αποτελεί όμως από μόνη της εξέταση που επιβεβαιώνει ή αποκλείει τον καρκίνο.

Η AFP μπορεί να είναι αυξημένη και σε μη καρκινικές παθήσεις, όπως η κίρρωση και η ηπατίτιδα, ενώ ορισμένοι ασθενείς με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα έχουν φυσιολογικές τιμές.

Πώς καθορίζεται η θεραπεία;

Η επιλογή της θεραπείας είναι πιο σύνθετη από το να γνωρίζουμε απλώς το μέγεθος του όγκου.

Εξετάζονται μεταξύ άλλων:

• ο αριθμός των όγκων,
• το μέγεθος και η θέση τους,
• η παρουσία αγγειακής διήθησης,
• το αν υπάρχει νόσος εκτός ήπατος,
• η λειτουργία του υπόλοιπου ήπατος,
• η παρουσία κίρρωσης και πυλαίας υπέρτασης,
• η γενική κατάσταση του ασθενούς.

Για αυτό η αντιμετώπιση του HCC συχνά σχεδιάζεται από ομάδα διαφορετικών ειδικοτήτων.

Πότε μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά;

Η ηπατεκτομή ή χειρουργική εκτομή αφαιρεί το τμήμα του ήπατος στο οποίο βρίσκεται ο όγκος.

Μπορεί να αποτελέσει επιλογή όταν ο καρκίνος είναι εντοπισμένος και μπορεί να αφαιρεθεί πλήρως, ενώ παράλληλα μπορεί να παραμείνει αρκετό λειτουργικό ήπαρ μετά την επέμβαση.

Η κατάσταση του υπόλοιπου ήπατος είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ένας όγκος μπορεί να φαίνεται τεχνικά αφαιρέσιμος, αλλά η επέμβαση να μην είναι κατάλληλη αν το ήπαρ δεν έχει επαρκή λειτουργική εφεδρεία.

Τι είναι η ηπατεκτομή;

Η ηπατεκτομή είναι η χειρουργική αφαίρεση ενός τμήματος του ήπατος.

Ανάλογα με τη θέση και την έκταση του όγκου μπορεί να αφαιρεθεί:

• ένα τμήμα του ήπατος,
• ένα ή περισσότερα ανατομικά τμήματα,
• ένας λοβός,
• μεγαλύτερο τμήμα του ήπατος όταν αυτό είναι απαραίτητο και μπορεί να γίνει με ασφάλεια.

Το ήπαρ έχει σημαντική ικανότητα αναγέννησης. Για να πραγματοποιηθεί όμως η επέμβαση πρέπει να εκτιμηθεί αν το τμήμα που θα παραμείνει είναι επαρκές για να υποστηρίξει τη λειτουργία του οργανισμού.

Μπορεί η επέμβαση να γίνει λαπαροσκοπικά;

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η ηπατική εκτομή μπορεί να πραγματοποιηθεί με λαπαροσκοπική ή άλλη ελάχιστα επεμβατική προσέγγιση.

Η δυνατότητα εξαρτάται από παράγοντες όπως:

• η θέση του όγκου,
• το μέγεθός του,
• ο αριθμός των βλαβών,
• η σχέση τους με μεγάλα αγγεία,
• η έκταση της ηπατεκτομής που απαιτείται.

Οι νεότερες ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες αναγνωρίζουν διευρυμένο ρόλο για την ελάχιστα επεμβατική χειρουργική σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.

Πότε χρειάζεται μεταμόσχευση ήπατος;

Η μεταμόσχευση ήπατος μπορεί να αποτελέσει θεραπευτική επιλογή για επιλεγμένους ασθενείς με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει σοβαρή υποκείμενη ηπατική νόσος.

Με τη μεταμόσχευση αφαιρείται τόσο ο όγκος όσο και το πάσχον ήπαρ και αντικαθίσταται από ήπαρ δότη.

Δεν είναι όμως κατάλληλη για όλους. Η επιλογή βασίζεται σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του καρκίνου, στη λειτουργία του ήπατος, στη γενική κατάσταση του ασθενούς και στα ισχύοντα κριτήρια μεταμόσχευσης.

Υπάρχουν θεραπείες χωρίς χειρουργική αφαίρεση;

Ναι.

Ανάλογα με το στάδιο και τα χαρακτηριστικά της νόσου μπορούν να χρησιμοποιηθούν θεραπείες όπως:

• θερμική κατάλυση του όγκου,
• διαρτηριακός εμβολισμός ή χημειοεμβολισμός,
• ακτινοθεραπευτικές τεχνικές,
• ανοσοθεραπεία,
• στοχευμένες συστηματικές θεραπείες.

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι τοπικές θεραπείες μπορούν να έχουν θεραπευτικό στόχο, ενώ σε άλλες χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της νόσου ή ως μέρος μιας συνολικής θεραπευτικής στρατηγικής.

Τι είναι η κατάλυση του όγκου;

Η κατάλυση καταστρέφει τον όγκο χωρίς να αφαιρεί χειρουργικά μεγάλο τμήμα του ήπατος.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί θερμική ενέργεια, όπως:

• ραδιοσυχνότητες,
• μικροκύματα.

Η μέθοδος μπορεί να αποτελέσει επιλογή για μικρούς όγκους σε κατάλληλους ασθενείς, ανάλογα με τη θέση της βλάβης και τη λειτουργία του ήπατος.

Τι είναι ο χημειοεμβολισμός;

Ο διαρτηριακός χημειοεμβολισμός (TACE) είναι μια τοπική θεραπεία που πραγματοποιείται μέσω των αγγείων.

Μέσω καθετήρα προσεγγίζονται οι αρτηρίες που τροφοδοτούν τον όγκο και εφαρμόζεται θεραπεία με στόχο τον περιορισμό της αιμάτωσής του και την τοπική δράση αντικαρκινικού φαρμάκου.

Χρησιμοποιείται σε επιλεγμένους ασθενείς στους οποίους η χειρουργική αφαίρεση δεν αποτελεί την κατάλληλη επιλογή.

Τι γίνεται αν το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα δεν μπορεί να χειρουργηθεί;

Το γεγονός ότι ένας όγκος δεν μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει θεραπεία.

Ανάλογα με την έκταση της νόσου μπορεί να χρησιμοποιηθούν τοπικές θεραπείες, εμβολισμός, ακτινοθεραπεία, ανοσοθεραπεία ή στοχευμένη συστηματική θεραπεία.

Οι διαθέσιμες επιλογές για το προχωρημένο HCC έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια και η επιλογή τους γίνεται με βάση τόσο τον καρκίνο όσο και τη λειτουργία του ήπατος.

Ηπατοκυτταρικό Καρκίνωμα και Χειρουργική Αντιμετώπιση στον Βόλο

Η χειρουργική αντιμετώπιση του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος χρειάζεται λεπτομερή αξιολόγηση τόσο του όγκου όσο και της λειτουργίας του υπόλοιπου ήπατος.

Ο Κωνσταντίνος Μαραβέγιας, Γενικός Χειρουργός στον Βόλο, μπορεί να αξιολογήσει τα απεικονιστικά και εργαστηριακά ευρήματα και να καθορίσει τα επόμενα βήματα όταν υπάρχει ένδειξη χειρουργικής αντιμετώπισης.

Η θεραπευτική απόφαση σε έναν καρκίνο του ήπατος λαμβάνεται με βάση το στάδιο της νόσου και τη συνολική κατάσταση του ασθενούς.

Συχνές Ερωτήσεις για το Ηπατοκυτταρικό Καρκίνωμα

Είναι το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα το ίδιο με τον καρκίνο του ήπατος;

Είναι ο συχνότερος πρωτοπαθής καρκίνος του ήπατος, αλλά δεν είναι ο μοναδικός. Άλλος πρωτοπαθής καρκίνος είναι, για παράδειγμα, το χολαγγειοκαρκίνωμα.

Είναι το ίδιο με μια μετάσταση στο ήπαρ;

Όχι. Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα ξεκινά από τα κύτταρα του ίδιου του ήπατος. Μια ηπατική μετάσταση προέρχεται από καρκίνο που ξεκίνησε σε άλλο όργανο και εξαπλώθηκε στο ήπαρ.

Μπορεί να αφαιρεθεί μέρος του ήπατος;

Ναι. Σε κατάλληλους ασθενείς μπορεί να πραγματοποιηθεί μερική ηπατεκτομή, αφαιρώντας το τμήμα του ήπατος που περιέχει τον όγκο και διατηρώντας επαρκές λειτουργικό ήπαρ.

Αναγεννάται το ήπαρ μετά την επέμβαση;

Το υπόλοιπο ήπαρ έχει σημαντική ικανότητα να αυξάνει ξανά τον λειτουργικό του όγκο μετά από μερική ηπατεκτομή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής μπορεί να υποβληθεί σε μεγάλη εκτομή. Πριν από το χειρουργείο αξιολογείται προσεκτικά η λειτουργία και ο όγκος του ήπατος που θα παραμείνει.

Η αυξημένη AFP σημαίνει ότι έχω καρκίνο;

Όχι. Η AFP μπορεί να αυξηθεί και σε άλλες παθήσεις του ήπατος, ενώ μπορεί να παραμένει φυσιολογική σε ασθενείς που έχουν HCC. Δεν χρησιμοποιείται μόνη της για τη διάγνωση.

Θεραπεύεται το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα;

Σε πρώιμο στάδιο υπάρχουν θεραπείες με θεραπευτικό στόχο, όπως η χειρουργική εκτομή, η μεταμόσχευση ήπατος και σε κατάλληλες περιπτώσεις η τοπική κατάλυση. Η δυνατότητα θεραπείας εξαρτάται από το στάδιο του όγκου και τη λειτουργία του ήπατος.

Πόσο κοστίζει η χειρουργική αντιμετώπιση;

Το κόστος εξαρτάται από την επέμβαση που απαιτείται, την έκταση της ηπατεκτομής, τις εξετάσεις και τη νοσηλεία. Για συγκεκριμένες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον Κωνσταντίνο Μαραβέγια, Γενικό Χειρουργό στον Βόλο.