Το κακόηθες μελάνωμα είναι καρκίνος που ξεκινά από τα μελανοκύτταρα, τα κύτταρα που παράγουν τη μελανίνη και δίνουν χρώμα στο δέρμα.
Μπορεί να εμφανιστεί πάνω σε έναν ήδη υπάρχοντα σπίλο ή ως μια νέα δερματική βλάβη. Αλλαγές στο μέγεθος, το σχήμα ή το χρώμα ενός σπίλου χρειάζονται ιατρικό έλεγχο.
Πώς μοιάζει ένα μελάνωμα;
Το μελάνωμα δεν έχει πάντα την ίδια εικόνα.
Ένα από τα σημαντικότερα σημάδια είναι μια νέα βλάβη στο δέρμα ή ένας σπίλος που αρχίζει να αλλάζει.
Χρήσιμος είναι ο κανόνας ABCDE:
- A – Asymmetry: ασυμμετρία, όταν το ένα μισό της βλάβης διαφέρει από το άλλο,
- B – Border: ακανόνιστα ή ασαφή όρια,
- C – Color: ανομοιόμορφο χρώμα ή διαφορετικές αποχρώσεις,
- D – Diameter: διάμετρος συχνά μεγαλύτερη από 6 χιλιοστά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μικρότερες βλάβες αποκλείονται,
- E – Evolving: αλλαγή στο μέγεθος, το σχήμα ή το χρώμα με την πάροδο του χρόνου.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και ένας σπίλος που φαίνεται διαφορετικός από όλους τους υπόλοιπους.
Ποια σημάδια πρέπει να με ανησυχήσουν;
Έλεγχος χρειάζεται όταν ένας σπίλος ή μια δερματική βλάβη:
- μεγαλώνει,
- αλλάζει σχήμα,
- αλλάζει χρώμα,
- αποκτά ακανόνιστα όρια,
- παρουσιάζει πολλά διαφορετικά χρώματα,
- προκαλεί κνησμό,
- αιμορραγεί,
- δημιουργεί έλκος ή πληγή,
- εμφανίζεται ως νέα βλάβη που συνεχίζει να εξελίσσεται.
Μια τέτοια αλλαγή δεν σημαίνει απαραίτητα μελάνωμα, αλλά πρέπει να αξιολογηθεί.
Είναι κάθε μαύρη ελιά μελάνωμα;
Όχι.
Οι περισσότεροι σπίλοι είναι καλοήθεις και δεν εξελίσσονται σε καρκίνο.
Το χρώμα από μόνο του δεν μπορεί να δείξει αν μια βλάβη είναι καλοήθης ή κακοήθης. Σημαντικότερες είναι οι αλλαγές στην εμφάνιση, η ασυμμετρία, τα ακανόνιστα όρια και η εξέλιξη της βλάβης με την πάροδο του χρόνου.
Μπορεί το μελάνωμα να εμφανιστεί χωρίς να υπάρχει προηγουμένως ελιά;
Ναι.
Το μελάνωμα μπορεί να αναπτυχθεί σε έναν υπάρχοντα σπίλο, αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί ως εντελώς νέα βλάβη στο δέρμα.
Για αυτό δεν πρέπει να ελέγχονται μόνο οι ήδη γνωστές ελιές, αλλά και οποιαδήποτε νέα δερματική βλάβη εμφανίζεται και αλλάζει.
Πού μπορεί να εμφανιστεί;
Το μελάνωμα μπορεί να αναπτυχθεί σχεδόν σε οποιοδήποτε σημείο του δέρματος.
Μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε περιοχές που δεν εκτίθενται συχνά στον ήλιο.
Για αυτό κατά τον έλεγχο του δέρματος δεν πρέπει να εξετάζονται μόνο το πρόσωπο και τα χέρια, αλλά και περιοχές όπως:
- η πλάτη,
- τα πόδια,
- το τριχωτό της κεφαλής,
- τα πέλματα,
- οι περιοχές ανάμεσα στα δάχτυλα.
Πώς γίνεται η διάγνωση του μελανώματος;
Η διάγνωση δεν μπορεί να γίνει μόνο από την εμφάνιση μιας ελιάς.
Όταν υπάρχει ύποπτη βλάβη, χρειάζεται αφαίρεση ιστού και ιστολογική εξέταση στο μικροσκόπιο. Η βιοψία επιβεβαιώνει αν πρόκειται για μελάνωμα και παρέχει στοιχεία που είναι σημαντικά για τη σταδιοποίηση και τη θεραπεία.
Πρέπει να αφαιρείται ολόκληρη η ύποπτη ελιά;
Όταν είναι τεχνικά εφικτό, μια ύποπτη βλάβη συνήθως αφαιρείται ολόκληρη για ιστολογική εξέταση.
Αυτό ονομάζεται εξαιρετική βιοψία.
Η ακριβής τεχνική εξαρτάται από το μέγεθος και τη θέση της βλάβης και από το αν μπορεί να αφαιρεθεί με κατάλληλο τρόπο χωρίς να δυσκολευτεί η επόμενη θεραπεία.
Τι είναι το πάχος Breslow;
Μετά τη διάγνωση, ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά είναι το πάχος του μελανώματος.
Το πάχος δείχνει πόσο βαθιά έχει αναπτυχθεί ο όγκος μέσα στο δέρμα και αποτελεί βασικό στοιχείο για τη σταδιοποίηση, την πρόγνωση και τον σχεδιασμό της περαιτέρω αντιμετώπισης.
Πώς αντιμετωπίζεται το μελάνωμα;
Η αντιμετώπιση εξαρτάται κυρίως από:
- το πάχος του μελανώματος,
- το στάδιο,
- την παρουσία ή όχι εξέλκωσης,
- το αν έχει εξαπλωθεί σε λεμφαδένες,
- το αν υπάρχει νόσος σε άλλα σημεία του σώματος.
Για τα περισσότερα εντοπισμένα μελανώματα, η βασική θεραπεία είναι η χειρουργική αφαίρεση.
Τι είναι η ευρεία εκτομή;
Αφού επιβεβαιωθεί η διάγνωση του μελανώματος, συνήθως πραγματοποιείται ευρεία τοπική εκτομή.
Αφαιρείται η περιοχή του μελανώματος μαζί με ένα όριο φυσιολογικού δέρματος γύρω της, ώστε να μειωθεί η πιθανότητα να έχουν παραμείνει καρκινικά κύτταρα στην περιοχή.
Το εύρος των χειρουργικών ορίων εξαρτάται κυρίως από το πάχος του όγκου.
Γιατί χρειάζεται δεύτερη επέμβαση αφού αφαιρέθηκε ήδη η ελιά;
Η πρώτη αφαίρεση συχνά πραγματοποιείται για να τεθεί η διάγνωση.
Αν η ιστολογική εξέταση δείξει μελάνωμα, μπορεί να χρειαστεί δεύτερη επέμβαση με ευρύτερα όρια, επειδή η έκταση της τελικής εκτομής καθορίζεται από τα χαρακτηριστικά του όγκου που φαίνονται στο μικροσκόπιο.
Τι είναι ο λεμφαδένας φρουρός;
Ο λεμφαδένας φρουρός είναι ο πρώτος λεμφαδένας στον οποίο είναι πιθανότερο να φτάσουν καρκινικά κύτταρα αν το μελάνωμα αρχίσει να εξαπλώνεται μέσω του λεμφικού συστήματος.
Σε επιλεγμένα μελανώματα μπορεί να γίνει χαρτογράφηση και βιοψία του λεμφαδένα φρουρού ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχουν μικροσκοπικές μεταστάσεις.
Η εξέταση αυτή δεν χρειάζεται σε κάθε μελάνωμα. Η ένδειξή της εξαρτάται κυρίως από το πάχος και άλλα χαρακτηριστικά του πρωτοπαθούς όγκου.
Αν είναι θετικός ο λεμφαδένας φρουρός, αφαιρούνται όλοι οι λεμφαδένες;
Όχι απαραίτητα.
Σήμερα η παρουσία μικρής ποσότητας καρκινικών κυττάρων στον λεμφαδένα φρουρό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πρέπει να αφαιρεθούν όλοι οι λεμφαδένες της περιοχής. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προτιμηθεί στενή παρακολούθηση με υπερηχογράφημα και να σχεδιαστεί συμπληρωματική ογκολογική θεραπεία.
Χρειάζεται άλλη θεραπεία μετά το χειρουργείο;
Σε πρώιμο μελάνωμα μπορεί να αρκεί η χειρουργική αντιμετώπιση.
Σε περιπτώσεις με υψηλότερο κίνδυνο υποτροπής ή πιο προχωρημένη νόσο μπορεί να χρειαστούν επιπλέον θεραπείες, όπως:
- ανοσοθεραπεία,
- στοχευμένη θεραπεία,
- σε επιλεγμένες περιπτώσεις ακτινοθεραπεία ή άλλες θεραπείες.
Η επιλογή εξαρτάται από το στάδιο και από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του όγκου.
Αν έχει κάνει μετάσταση, μπορεί να αντιμετωπιστεί;
Ναι, υπάρχουν θεραπευτικές επιλογές και για το μεταστατικό μελάνωμα.
Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει ανοσοθεραπεία, στοχευμένες θεραπείες και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, χειρουργική επέμβαση ή ακτινοθεραπεία.
Το θεραπευτικό πλάνο καθορίζεται εξατομικευμένα ανάλογα με την έκταση της νόσου και τα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων.
Κακόηθες Μελάνωμα και Χειρουργική Αντιμετώπιση στον Βόλο
Μετά την επιβεβαίωση ενός μελανώματος, η σωστή χειρουργική αντιμετώπιση εξαρτάται από τα στοιχεία της ιστολογικής εξέτασης και το στάδιο της νόσου.
Ο Κωνσταντίνος Μαραβέγιας, Γενικός Χειρουργός στον Βόλο, μπορεί να αξιολογήσει τα ιστολογικά ευρήματα και να οργανώσει τη χειρουργική αντιμετώπιση όταν απαιτείται ευρεία εκτομή ή περαιτέρω χειρουργική σταδιοποίηση.
Αν έχει ήδη αφαιρεθεί ένας σπίλος και η ιστολογική εξέταση αναφέρει μελάνωμα, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το ιατρείο έχοντας μαζί σας το αποτέλεσμα της βιοψίας.
Συχνές Ερωτήσεις για το Κακόηθες Μελάνωμα
Θεραπεύεται το μελάνωμα αν βρεθεί νωρίς;
Τα πρώιμα μελανώματα αντιμετωπίζονται συχνά αποτελεσματικά με χειρουργική αφαίρεση. Η πρόγνωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πάχος και το στάδιο στο οποίο διαγιγνώσκεται η νόσος.
Αν μια ελιά μεγαλώνει σημαίνει ότι είναι μελάνωμα;
Όχι απαραίτητα. Η αλλαγή στο μέγεθος είναι όμως ένα από τα χαρακτηριστικά που χρειάζονται αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από αλλαγή στο σχήμα, στα όρια ή στο χρώμα.
Μπορεί ένα μελάνωμα να είναι μικρότερο από 6 χιλιοστά;
Ναι. Το όριο των 6 χιλιοστών στον κανόνα ABCDE είναι ένας χρήσιμος οδηγός και όχι απόλυτο κριτήριο. Μελανώματα μπορούν να διαγνωστούν και σε μικρότερο μέγεθος.
Πρέπει να αφαιρώ προληπτικά όλες τις ελιές;
Όχι. Οι περισσότεροι σπίλοι είναι καλοήθεις και δεν υπάρχει λόγος να αφαιρούνται όλοι. Αφαίρεση χρειάζεται όταν υπάρχει ύποπτη βλάβη ή άλλη συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.
Μπορεί η αφαίρεση μιας ύποπτης ελιάς να «ξυπνήσει» τον καρκίνο;
Όχι. Η βιοψία ή η σωστή χειρουργική αφαίρεση μιας ύποπτης βλάβης δεν προκαλεί εξάπλωση του μελανώματος. Αντίθετα, η ιστολογική εξέταση είναι απαραίτητη για να τεθεί με βεβαιότητα η διάγνωση.
Θα μείνει ουλή μετά την αφαίρεση;
Κάθε χειρουργική αφαίρεση αφήνει κάποιο βαθμό ουλής. Το μέγεθός της εξαρτάται από τη θέση και το μέγεθος του μελανώματος και από τα χειρουργικά όρια που απαιτούνται. Σε μεγαλύτερες εκτομές μπορεί να χρειαστεί πιο σύνθετη σύγκλειση ή αποκατάσταση.
Πόσο κοστίζει η χειρουργική αντιμετώπιση του μελανώματος;
Το κόστος εξαρτάται από την έκταση της επέμβασης, την ιστολογική εξέταση και το αν απαιτείται επιπλέον χειρουργική σταδιοποίηση. Για συγκεκριμένες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον Κωνσταντίνο Μαραβέγια, Γενικό Χειρουργό στον Βόλο.