Η σπληνεκτομή είναι η χειρουργική επέμβαση κατά την οποία αφαιρείται ο σπλήνας. Μπορεί να χρειαστεί μετά από σοβαρό τραυματισμό, σε ορισμένες αιματολογικές παθήσεις ή όταν υπάρχει συγκεκριμένη πάθηση του ίδιου του σπλήνα.
Η αφαίρεση του σπλήνα δεν γίνεται απλώς επειδή είναι διογκωμένος. Πρώτα πρέπει να προσδιοριστεί η αιτία του προβλήματος και να αξιολογηθεί αν υπάρχει πραγματική ένδειξη για χειρουργική αντιμετώπιση.
Τι είναι ο σπλήνας και τι κάνει;
Ο σπλήνας βρίσκεται στο επάνω αριστερό μέρος της κοιλιάς, πίσω από τα πλευρά.
Συμμετέχει στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και στο φιλτράρισμα του αίματος. Μεταξύ άλλων, συμβάλλει στην απομάκρυνση γερασμένων ή αλλοιωμένων κυττάρων του αίματος και στην άμυνα απέναντι σε συγκεκριμένους μικροοργανισμούς.
Παρότι έχει σημαντικές λειτουργίες, ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει χωρίς σπλήνα. Άλλα όργανα αναλαμβάνουν μέρος των λειτουργιών του, αλλά η προστασία απέναντι σε ορισμένες σοβαρές λοιμώξεις μειώνεται.
Ποιες παθήσεις του σπλήνα μπορεί να χρειαστούν χειρουργείο;
Η σπληνεκτομή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διαφορετικές παθήσεις και όχι μόνο για προβλήματα που ξεκινούν από τον ίδιο τον σπλήνα.
Ενδείξεις μπορεί να υπάρχουν, ανάλογα με την περίπτωση, σε:
- σοβαρό τραυματισμό και ρήξη του σπλήνα,
- ορισμένες αιματολογικές παθήσεις,
- ανθεκτική ανοσολογική θρομβοπενία (ITP),
- ορισμένες αιμολυτικές αναιμίες,
- υπερσπληνισμό,
- συγκεκριμένες αιματολογικές κακοήθειες,
- κύστεις ή όγκους του σπλήνα,
- απόστημα του σπλήνα,
- άλλες επιλεγμένες παθήσεις.
Η ένδειξη για σπληνεκτομή εξαρτάται πάντα από την υποκείμενη νόσο και από τις εναλλακτικές θεραπευτικές επιλογές.
Τι είναι η σπληνομεγαλία;
Σπληνομεγαλία σημαίνει ότι ο σπλήνας έχει αυξηθεί σε μέγεθος.
Μπορεί να σχετίζεται με λοιμώξεις, αιματολογικές παθήσεις, ηπατικά προβλήματα και άλλες καταστάσεις.
Ένας διογκωμένος σπλήνας μπορεί να μην προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Όταν υπάρχουν συμπτώματα, μπορεί να εμφανιστούν:
- πόνος ή ενόχληση κάτω από τα αριστερά πλευρά,
- αίσθημα ότι κάποιος χορταίνει πολύ γρήγορα,
- αναιμία και κόπωση,
- συχνότερες λοιμώξεις,
- ευκολότερη αιμορραγία.
Αν έχω διογκωμένο σπλήνα, πρέπει να αφαιρεθεί;
Όχι απαραίτητα.
Η σπληνομεγαλία είναι εύρημα και όχι από μόνη της λόγος για χειρουργείο.
Πρώτα διερευνάται η αιτία που προκάλεσε τη διόγκωση και, όταν είναι δυνατό, αντιμετωπίζεται η υποκείμενη πάθηση. Το NHS επισημαίνει ότι ο σπλήνας συνήθως δεν αφαιρείται μόνο και μόνο επειδή είναι διογκωμένος.
Τι συμβαίνει όταν τραυματιστεί ο σπλήνας;
Ο σπλήνας έχει πλούσια αιμάτωση και ένας σοβαρός τραυματισμός μπορεί να προκαλέσει εσωτερική αιμορραγία.
Παλιότερα η ρήξη σπλήνα οδηγούσε συχνότερα σε σπληνεκτομή. Σήμερα, όταν η κατάσταση του ασθενούς και τα χαρακτηριστικά του τραυματισμού το επιτρέπουν, μπορεί να επιχειρηθεί διατήρηση του σπλήνα με μη χειρουργική αντιμετώπιση ή άλλες τεχνικές.
Σε σοβαρή αιμορραγία ή όταν η συντηρητική αντιμετώπιση δεν είναι ασφαλής ή αποτυγχάνει, μπορεί να απαιτηθεί επείγουσα χειρουργική επέμβαση.
Πώς γίνεται η σπληνεκτομή;
Η επέμβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί λαπαροσκοπικά ή με ανοικτό χειρουργείο.
Στη λαπαροσκοπική σπληνεκτομή πραγματοποιούνται μικρές τομές στην κοιλιά και χρησιμοποιείται λαπαροσκόπιο και ειδικά χειρουργικά εργαλεία για την αφαίρεση του σπλήνα.
Σε αρκετές προγραμματισμένες επεμβάσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί λαπαροσκοπική προσέγγιση. Η ανοικτή επέμβαση μπορεί να είναι απαραίτητη σε ορισμένες περιπτώσεις και χρησιμοποιείται συχνότερα σε επείγουσες καταστάσεις.
Αφαιρείται πάντα ολόκληρος ο σπλήνας;
Όχι.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να πραγματοποιηθεί μερική σπληνεκτομή, δηλαδή να αφαιρεθεί μόνο ένα τμήμα του οργάνου.
Αυτό όμως δεν είναι κατάλληλο για κάθε πάθηση. Η επιλογή μεταξύ ολικής και μερικής σπληνεκτομής εξαρτάται από τη διάγνωση, τη θέση και την έκταση της βλάβης και τον λόγο για τον οποίο πραγματοποιείται η επέμβαση.
Μπορώ να ζήσω φυσιολογικά χωρίς σπλήνα;
Ναι.
Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να συνεχίσουν τη ζωή τους χωρίς σπλήνα και άλλα όργανα αναλαμβάνουν αρκετές από τις λειτουργίες του.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά: χωρίς λειτουργικό σπλήνα αυξάνεται ο κίνδυνος σοβαρής λοίμωξης, ιδιαίτερα από ορισμένα βακτήρια με κάψα, όπως ο πνευμονιόκοκκος και ο μηνιγγιτιδόκοκκος. Ο αυξημένος κίνδυνος παραμένει σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Για αυτό η σωστή πρόληψη μετά τη σπληνεκτομή είναι πολύ σημαντική.
Τι εμβόλια χρειάζονται πριν ή μετά τη σπληνεκτομή;
Οι ασθενείς χωρίς λειτουργικό σπλήνα χρειάζονται ειδικό πρόγραμμα εμβολιασμού.
Οι συστάσεις περιλαμβάνουν προστασία απέναντι σε σημαντικές λοιμώξεις, όπως από πνευμονιόκοκκο και μηνιγγιτιδόκοκκο, καθώς και ετήσιο εμβολιασμό έναντι της γρίπης. Οι ακριβείς εμβολιαστικές ανάγκες καθορίζονται με βάση την ηλικία, το προηγούμενο ιστορικό εμβολιασμού και τις ισχύουσες εθνικές οδηγίες.
Σε μια προγραμματισμένη σπληνεκτομή, οι απαραίτητοι εμβολιασμοί προτιμάται να πραγματοποιούνται πριν από το χειρουργείο, όταν υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος. Αν η επέμβαση είναι επείγουσα, το πρόγραμμα οργανώνεται μετεγχειρητικά.
Τι πρέπει να προσέχω μετά την αφαίρεση του σπλήνα;
Το σημαντικότερο μακροπρόθεσμα είναι η πρόληψη και η έγκαιρη αντιμετώπιση των λοιμώξεων.
Ένας ασθενής που έχει υποβληθεί σε σπληνεκτομή πρέπει:
- να γνωρίζει ότι δεν έχει λειτουργικό σπλήνα,
- να ακολουθεί το προτεινόμενο πρόγραμμα εμβολιασμού,
- να ενημερώνει τους επαγγελματίες υγείας για τη σπληνεκτομή,
- να γνωρίζει τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση πυρετού ή άλλων συμπτωμάτων λοίμωξης,
- να ακολουθεί τις εξατομικευμένες οδηγίες σχετικά με αντιβιοτική πρόληψη, όταν αυτή έχει συστηθεί.
Ιδιαίτερα ο πυρετός μετά από σπληνεκτομή χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση, επειδή μια σοβαρή λοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα.
Πόσο διαρκεί η ανάρρωση μετά από σπληνεκτομή;
Η ανάρρωση εξαρτάται από το αν η επέμβαση ήταν προγραμματισμένη ή επείγουσα, από τη λαπαροσκοπική ή ανοικτή προσέγγιση και από τη γενική κατάσταση του ασθενούς.
Μετά από λαπαροσκοπική επέμβαση η ανάρρωση μπορεί να είναι ταχύτερη από την ανοικτή προσέγγιση. Συνολικά, η επάνοδος στις συνηθισμένες δραστηριότητες πραγματοποιείται σταδιακά μέσα στις επόμενες εβδομάδες, σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού.
Σπληνεκτομή στον Βόλο
Η ανάγκη για αφαίρεση του σπλήνα εξαρτάται από την πάθηση και δεν προκύπτει μόνο από το μέγεθος του οργάνου. Σε μια προγραμματισμένη επέμβαση πρέπει επίσης να οργανωθεί σωστά η προετοιμασία και η πρόληψη λοιμώξεων μετά τη σπληνεκτομή.
Ο Κωνσταντίνος Μαραβέγιας, Γενικός Χειρουργός στον Βόλο, μπορεί να αξιολογήσει την ένδειξη για χειρουργική αντιμετώπιση και να καθορίσει την κατάλληλη χειρουργική προσέγγιση ανάλογα με τη συγκεκριμένη πάθηση.
Για αξιολόγηση εξετάσεων ή ήδη υπάρχουσας ένδειξης για σπληνεκτομή, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το ιατρείο.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι επικίνδυνο να ζεις χωρίς σπλήνα;
Μπορεί κάποιος να ζήσει χωρίς σπλήνα. Υπάρχει όμως δια βίου αυξημένος κίνδυνος ορισμένων σοβαρών λοιμώξεων, γι’ αυτό χρειάζεται σωστός εμβολιασμός και ενημέρωση για το πώς αντιμετωπίζεται πιθανός πυρετός ή λοίμωξη.
Αν έχω μεγάλο σπλήνα, χρειάζομαι σπληνεκτομή;
Όχι απαραίτητα. Πρέπει πρώτα να βρεθεί η αιτία της σπληνομεγαλίας. Η απλή αύξηση του μεγέθους δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη αφαίρεσης.
Γίνεται η σπληνεκτομή λαπαροσκοπικά;
Ναι, πολλές προγραμματισμένες σπληνεκτομές μπορούν να πραγματοποιηθούν λαπαροσκοπικά. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου απαιτείται ανοικτή επέμβαση, ιδιαίτερα σε επείγοντα περιστατικά.
Χρειάζονται εμβόλια πριν από τη σπληνεκτομή;
Ναι. Όταν η επέμβαση είναι προγραμματισμένη, ο απαραίτητος εμβολιασμός οργανώνεται κατά προτίμηση πριν από τη σπληνεκτομή. Σε επείγουσα επέμβαση πραγματοποιείται μετεγχειρητικά σύμφωνα με το κατάλληλο πρόγραμμα.
Γιατί ο πυρετός είναι σημαντικός μετά από σπληνεκτομή;
Επειδή χωρίς σπλήνα ορισμένες βακτηριακές λοιμώξεις μπορούν να εξελιχθούν πολύ γρήγορα. Για αυτό ένας ασθενής με ασπληνία που εμφανίζει πυρετό πρέπει να ζητά άμεσα ιατρική αξιολόγηση.
Ο σπλήνας ξαναμεγαλώνει μετά την αφαίρεσή του;
Ο σπλήνας που έχει αφαιρεθεί πλήρως δεν αναγεννάται. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να υπάρχει μικρός επικουρικός σπληνικός ιστός, κάτι διαφορετικό από το να «ξαναμεγαλώσει» το αφαιρεθέν όργανο.
Πόσο κοστίζει η σπληνεκτομή;
Το κόστος εξαρτάται από την πάθηση, τον προεγχειρητικό έλεγχο, το αν πρόκειται για προγραμματισμένο ή επείγον περιστατικό και το είδος της επέμβασης. Για συγκεκριμένες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον Κωνσταντίνο Μαραβέγια, Γενικό Χειρουργό στον Βόλο.