Ο καρκίνος του παγκρέατος συχνά δεν προκαλεί χαρακτηριστικά συμπτώματα στα αρχικά στάδια, γεγονός που δυσκολεύει την έγκαιρη διάγνωσή του.
Όταν υπάρχει υποψία ή έχει ήδη τεθεί η διάγνωση, ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι αν ο όγκος είναι εξαιρέσιμος, δηλαδή αν μπορεί να αφαιρεθεί πλήρως με χειρουργική επέμβαση. Η απάντηση εξαρτάται από τη θέση και την έκταση του όγκου, τη σχέση του με σημαντικά αγγεία, την παρουσία μεταστάσεων και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.
Τι είναι ο καρκίνος του παγκρέατος;
Το πάγκρεας βρίσκεται πίσω από το στομάχι και αποτελείται από την κεφαλή, το σώμα και την ουρά.
Στο πάγκρεας μπορούν να αναπτυχθούν διαφορετικοί τύποι καρκίνου. Οι εξωκρινείς καρκίνοι είναι οι συχνότεροι, ενώ οι παγκρεατικοί νευροενδοκρινείς όγκοι είναι λιγότερο συχνοί και αποτελούν διαφορετική κατηγορία με διαφορετική βιολογική συμπεριφορά και αντιμετώπιση.
Ποια είναι τα συμπτώματα του καρκίνου του παγκρέατος;
Στα αρχικά στάδια μπορεί να μην υπάρχουν εμφανή συμπτώματα.
Καθώς η νόσος εξελίσσεται, μπορεί να εμφανιστούν:
- ίκτερος, δηλαδή κιτρίνισμα του δέρματος και των ματιών,
- σκούρα ούρα,
- ανοιχτόχρωμα κόπρανα,
- πόνος στο άνω ή μέσο τμήμα της κοιλιάς,
- πόνος που αντανακλά στην πλάτη,
- ανεξήγητη απώλεια βάρους,
- μειωμένη όρεξη,
- κόπωση.
Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα καρκίνο, καθώς μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες παθήσεις.
Γιατί ο καρκίνος του παγκρέατος προκαλεί ίκτερο;
Ένας όγκος που βρίσκεται στην κεφαλή του παγκρέατος μπορεί να πιέσει ή να αποφράξει τον χοληδόχο πόρο.
Όταν η χολή δεν μπορεί να παροχετευθεί φυσιολογικά προς το έντερο, αυξάνεται η χολερυθρίνη στο αίμα και μπορεί να εμφανιστούν:
- κιτρίνισμα του δέρματος και των ματιών,
- σκούρα ούρα,
- ανοιχτόχρωμα κόπρανα.
Ο ίκτερος χρειάζεται διερεύνηση, αλλά μπορεί να οφείλεται και σε άλλες παθήσεις του ήπατος, της χοληδόχου κύστης και των χοληφόρων.
Ο πόνος στην πλάτη μπορεί να είναι από το πάγκρεας;
Μπορεί, αλλά είναι ένα μη ειδικό σύμπτωμα.
Ο καρκίνος του παγκρέατος μπορεί να προκαλέσει πόνο στο άνω μέρος της κοιλιάς που αντανακλά προς την πλάτη. Ο πόνος στην πλάτη όμως είναι εξαιρετικά συχνός και στις περισσότερες περιπτώσεις έχει άλλες αιτίες.
Επίμονος πόνος μαζί με ίκτερο, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή άλλα νέα συμπτώματα χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικές εξετάσεις ανάλογα με την περίπτωση.
Χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων:
- αξονική τομογραφία,
- μαγνητική τομογραφία,
- ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα,
- αιματολογικές εξετάσεις,
- λήψη ιστού όταν απαιτείται για την επιβεβαίωση της διάγνωσης.
Η απεικόνιση έχει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο, γιατί εκτός από την παρουσία του όγκου πρέπει να αξιολογηθεί αν μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά.
Τι είναι το CA 19-9;
Το CA 19-9 είναι ένας καρκινικός δείκτης που μπορεί να είναι αυξημένος σε αρκετούς ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος.
Δεν αποτελεί όμως από μόνος του εξέταση που μπορεί να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει τη διάγνωση. Δεν είναι ειδικός αποκλειστικά για τον καρκίνο του παγκρέατος και ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει τη νόσο.
Χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με την υπόλοιπη κλινική και απεικονιστική εικόνα.
Τι σημαίνει «εξαιρέσιμος» καρκίνος παγκρέατος;
Στην πράξη, η θεραπευτική στρατηγική δεν καθορίζεται μόνο από έναν αριθμό σταδίου. Έχει μεγάλη σημασία αν ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά.
Ο καρκίνος μπορεί να χαρακτηριστεί ως:
- εξαιρέσιμος (resectable),
- οριακά εξαιρέσιμος (borderline resectable),
- τοπικά προχωρημένος,
- μεταστατικός.
Ένας εξαιρέσιμος όγκος μπορεί να αφαιρεθεί επειδή δεν έχει αναπτυχθεί σε κρίσιμα μεγάλα αγγεία με τρόπο που να εμποδίζει τη χειρουργική εκτομή.
Στον οριακά εξαιρέσιμο καρκίνο υπάρχει μεγαλύτερη επαφή ή συμμετοχή γειτονικών αγγείων και μπορεί να προηγηθεί συστηματική θεραπεία πριν επανεκτιμηθεί η δυνατότητα επέμβασης.
Πότε χειρουργείται ο καρκίνος του παγκρέατος;
Η χειρουργική αφαίρεση εξετάζεται όταν η νόσος μπορεί να αφαιρεθεί με ογκολογικά κατάλληλο τρόπο και η κατάσταση του ασθενούς επιτρέπει μια μεγάλη επέμβαση.
Για τον εξαιρέσιμο ή οριακά εξαιρέσιμο καρκίνο, το θεραπευτικό πλάνο μπορεί να περιλαμβάνει χημειοθεραπεία πριν ή/και μετά το χειρουργείο, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης περίπτωσης.
Επομένως, η διάγνωση «καρκίνος παγκρέατος» δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πηγαίνει αυτομάτως κατευθείαν στο χειρουργείο.
Τι είναι η επέμβαση Whipple;
Η παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή, γνωστή ως επέμβαση Whipple, χρησιμοποιείται κυρίως για όγκους που βρίσκονται στην κεφαλή του παγκρέατος.
Κατά την επέμβαση αφαιρούνται η κεφαλή του παγκρέατος και γειτονικές ανατομικές δομές που είναι απαραίτητο να αφαιρεθούν για την ογκολογική εκτομή, και στη συνέχεια πραγματοποιούνται οι απαραίτητες αναστομώσεις ώστε να αποκατασταθεί η συνέχεια του πεπτικού και των χοληφόρων.
Πρόκειται για μεγάλη και σύνθετη χειρουργική επέμβαση και δεν είναι κατάλληλη για κάθε ασθενή με καρκίνο του παγκρέατος.
Τι γίνεται αν ο όγκος βρίσκεται στο σώμα ή την ουρά του παγκρέατος;
Όταν ο όγκος βρίσκεται στο σώμα ή την ουρά του παγκρέατος, μπορεί να πραγματοποιηθεί περιφερική παγκρεατεκτομή (distal pancreatectomy).
Σε αυτή αφαιρούνται το σώμα και η ουρά του παγκρέατος και, ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να αφαιρεθεί και ο σπλήνας.
Η θέση του όγκου επομένως επηρεάζει άμεσα το είδος της επέμβασης.
Αφαιρείται ποτέ ολόκληρο το πάγκρεας;
Ναι, σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί ολική παγκρεατεκτομή.
Πρόκειται για αφαίρεση ολόκληρου του παγκρέατος και έχει σημαντικές συνέπειες, καθώς το πάγκρεας συμμετέχει τόσο στη ρύθμιση του σακχάρου όσο και στην πέψη.
Δεν αποτελεί την τυπική επέμβαση για κάθε καρκίνο του παγκρέατος και χρησιμοποιείται όταν η έκταση της νόσου και η δυνατότητα πλήρους αφαίρεσης το απαιτούν.
Τι γίνεται αν ο καρκίνος δεν μπορεί να χειρουργηθεί;
Αν η νόσος είναι τοπικά προχωρημένη ή μεταστατική και δεν μπορεί να αφαιρεθεί πλήρως, η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει συστηματική θεραπεία και άλλες παρεμβάσεις ανάλογα με την περίπτωση.
Μπορεί επίσης να χρειαστεί αντιμετώπιση προβλημάτων που προκαλεί ο όγκος, όπως:
- απόφραξη των χοληφόρων,
- απόφραξη του πεπτικού,
- πόνος,
- προβλήματα στη διατροφή και την πέψη.
Η παρηγορική αντιμετώπιση σε αυτή την περίπτωση δεν σημαίνει απουσία θεραπείας. Στόχος της είναι ο έλεγχος των συμπτωμάτων και η καλύτερη δυνατή ποιότητα ζωής.
Χρειάζεται χημειοθεραπεία αν αφαιρεθεί ο όγκος;
Συχνά η χειρουργική επέμβαση αποτελεί μέρος της συνολικής θεραπείας και όχι ολόκληρη τη θεραπεία.
Η συστηματική θεραπεία μπορεί να δοθεί πριν από το χειρουργείο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ή μετά την επέμβαση με στόχο τη μείωση του κινδύνου υποτροπής. Η ακριβής σειρά και το θεραπευτικό σχήμα καθορίζονται από την ογκολογική ομάδα.
Τι αλλάζει μετά από επέμβαση στο πάγκρεας;
Μετά από αφαίρεση τμήματος του παγκρέατος μπορεί να μειωθεί η παραγωγή των ενζύμων που είναι απαραίτητα για την πέψη.
Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί επομένως να χρειαστεί χορήγηση παγκρεατικών ενζύμων. Ανάλογα με το πόσο πάγκρεας αφαιρέθηκε, μπορεί επίσης να επηρεαστεί η ρύθμιση του σακχάρου.
Η παρακολούθηση μετά την επέμβαση αφορά επομένως όχι μόνο την ογκολογική πορεία αλλά και τη διατροφή και τη λειτουργία του παγκρέατος.
Καρκίνος Παγκρέατος και Χειρουργική Αξιολόγηση στον Βόλο
Μετά τη διάγνωση καρκίνου του παγκρέατος, ένα από τα σημαντικότερα βήματα είναι να αξιολογηθεί αν και με ποιον τρόπο μπορεί να αφαιρεθεί ο όγκος.
Ο Κωνσταντίνος Μαραβέγιας, Γενικός Χειρουργός στον Βόλο, μπορεί να αξιολογήσει τα απεικονιστικά και διαγνωστικά ευρήματα και να εκτιμήσει τη χειρουργική αντιμετώπιση στο πλαίσιο του συνολικού θεραπευτικού σχεδιασμού.
Η αντιμετώπιση του καρκίνου του παγκρέατος είναι σύνθετη και απαιτεί συνεργασία διαφορετικών ιατρικών ειδικοτήτων. Το NCI επίσης επισημαίνει τη σημασία της πολυεπιστημονικής αντιμετώπισης και της εμπειρίας του κέντρου στις παγκρεατικές επεμβάσεις.
Συχνές Ερωτήσεις
Θεραπεύεται ο καρκίνος του παγκρέατος;
Η πρόγνωση διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την έκταση της νόσου και κυρίως με το αν ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί πλήρως. Η χειρουργική εκτομή αποτελεί βασικό μέρος της θεραπείας όταν η νόσος είναι εξαιρέσιμη, συνήθως σε συνδυασμό με συστηματική θεραπεία.
Χειρουργείται πάντα ο καρκίνος του παγκρέατος;
Όχι. Πριν αποφασιστεί επέμβαση πρέπει να αξιολογηθεί αν ο όγκος είναι εξαιρέσιμος, οριακά εξαιρέσιμος, τοπικά προχωρημένος ή μεταστατικός.
Πότε γίνεται επέμβαση Whipple;
Η Whipple χρησιμοποιείται κυρίως για εξαιρέσιμους όγκους που βρίσκονται στην κεφαλή του παγκρέατος. Για όγκους στο σώμα ή την ουρά χρησιμοποιούνται διαφορετικές επεμβάσεις.
Ο ίκτερος σημαίνει καρκίνο του παγκρέατος;
Όχι. Υπάρχουν πολλές άλλες αιτίες ίκτερου. Ο καρκίνος στην κεφαλή του παγκρέατος είναι μία πιθανή αιτία επειδή μπορεί να εμποδίσει τη φυσιολογική ροή της χολής.
Αν ο καρκίνος έχει κάνει μετάσταση, γίνεται χειρουργείο;
Στον μεταστατικό εξωκρινή καρκίνο του παγκρέατος η χειρουργική αφαίρεση του πρωτοπαθούς όγκου δεν αποτελεί τη συνήθη θεραπεία, καθώς δεν μπορεί να αφαιρέσει όλη τη νόσο.
Είναι το CA 19-9 αρκετό για να δείξει αν έχω καρκίνο;
Όχι. Το CA 19-9 δεν είναι αρκετά ειδικό ώστε να χρησιμοποιείται μόνο του για τη διάγνωση και ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει τον καρκίνο του παγκρέατος.
Πόσο κοστίζει η χειρουργική αντιμετώπιση;
Δεν υπάρχει ένα σταθερό κόστος. Εξαρτάται από τον απαιτούμενο έλεγχο, τη θέση και έκταση του όγκου και το είδος της επέμβασης. Για συγκεκριμένη περίπτωση μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον Κωνσταντίνο Μαραβέγια, Γενικό Χειρουργό στον Βόλο.