Η εχινοκοκκική κύστη του ήπατος, γνωστή και ως υδατίδα κύστη, προκαλείται από λοίμωξη από το παράσιτο Echinococcus. Το ήπαρ είναι το συχνότερο όργανο στο οποίο εντοπίζονται οι κύστεις της κυστικής εχινοκοκκίασης.
Η κύστη μπορεί να μεγαλώνει αργά για χρόνια χωρίς να προκαλεί συμπτώματα. Η αντιμετώπιση δεν είναι ίδια για όλους: ανάλογα με τον τύπο, το μέγεθος, τη θέση και τυχόν επιπλοκές μπορεί να επιλεγεί παρακολούθηση, φαρμακευτική αγωγή, διαδερμική θεραπεία ή χειρουργική επέμβαση.
Τι είναι η εχινοκοκκική κύστη του ήπατος;
Η εχινοκοκκίαση είναι παρασιτική νόσος. Η μορφή που προκαλεί τις χαρακτηριστικές υδατίδες κύστεις ονομάζεται κυστική εχινοκοκκίαση.
Μετά τη μόλυνση, οι προνύμφες του παρασίτου μπορούν να εγκατασταθούν σε διάφορα όργανα και να σχηματίσουν κύστεις.
Το ήπαρ προσβάλλεται συχνότερα, ενώ δεύτερος συχνότερος εντοπισμός είναι οι πνεύμονες. Πιο σπάνια μπορεί να εμφανιστούν κύστεις στον σπλήνα, στους νεφρούς, στην καρδιά, στα οστά ή σε άλλα όργανα.
Πώς κολλάει ο εχινόκοκκος στον άνθρωπο;
Ο άνθρωπος μολύνεται όταν καταπιεί αυγά του παρασίτου, συνήθως μέσω επαφής με μολυσμένο περιβάλλον, τρόφιμα, νερό ή χέρια.
Στον κύκλο μετάδοσης συμμετέχουν κυρίως σκύλοι και παραγωγικά ζώα, όπως τα πρόβατα.
Ο άνθρωπος δεν μολύνεται επειδή απλώς έχει μια κύστη στο ήπαρ ούτε η συνηθισμένη ανθρώπινη επαφή αποτελεί τρόπο μετάδοσης της κυστικής εχινοκοκκίασης.
Ποια συμπτώματα προκαλεί;
Η εχινοκοκκική κύστη μπορεί να υπάρχει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς συμπτώματα και να ανακαλυφθεί τυχαία σε ένα υπερηχογράφημα ή άλλη απεικονιστική εξέταση.
Όταν μεγαλώσει ή προκαλέσει επιπλοκές, μπορεί να εμφανιστούν:
- πόνος ή βάρος στο δεξί άνω μέρος της κοιλιάς,
- αίσθημα πίεσης ή πληρότητας,
- ναυτία,
- έμετος,
- διόγκωση του ήπατος,
- ίκτερος όταν επηρεάζονται τα χοληφόρα.
Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το μέγεθος και τη θέση της κύστης και από το αν έχει υπάρξει κάποια επιπλοκή.
Είναι επικίνδυνη μια εχινοκοκκική κύστη;
Μπορεί να γίνει.
Ορισμένες κύστεις παραμένουν σταθερές και δεν δημιουργούν προβλήματα. Άλλες μπορεί να προκαλέσουν επιπλοκές, ιδιαίτερα όταν μεγαλώνουν, μολύνονται, επικοινωνούν με τα χοληφόρα ή υποστούν ρήξη.
Μια επιπλεγμένη εχινοκοκκική κύστη χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση από μια μικρή, ανενεργή κύστη που ανακαλύφθηκε τυχαία.
Τι συμβαίνει αν σπάσει η κύστη;
Η ρήξη μιας εχινοκοκκικής κύστης μπορεί να είναι σοβαρή επιπλοκή.
Το περιεχόμενό της μπορεί να διασπαρεί και να οδηγήσει σε δημιουργία νέων εστιών. Παράλληλα, η απελευθέρωση του υγρού της κύστης μπορεί να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση και, σε σοβαρές περιπτώσεις, αναφυλαξία.
Για αυτό μια γνωστή εχινοκοκκική κύστη δεν πρέπει να παρακεντάται ή να αντιμετωπίζεται σαν μια απλή κύστη του ήπατος χωρίς κατάλληλο σχεδιασμό.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στις απεικονιστικές εξετάσεις.
Μπορεί να χρησιμοποιηθούν:
- υπερηχογράφημα ήπατος,
- αξονική τομογραφία,
- μαγνητική τομογραφία,
- ειδικές αιματολογικές εξετάσεις για αντισώματα έναντι του εχινοκόκκου.
Το υπερηχογράφημα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς εκτός από την ανίχνευση της κύστης βοηθά και στην ταξινόμησή της ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και το στάδιό της.
Μια κύστη στο ήπαρ σημαίνει ότι έχω εχινόκοκκο;
Όχι.
Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι κύστεων και βλαβών του ήπατος. Μια απλή ηπατική κύστη δεν είναι το ίδιο με μια εχινοκοκκική κύστη.
Η διάγνωση γίνεται από τα χαρακτηριστικά στις απεικονιστικές εξετάσεις, το ιστορικό και, όπου χρειάζεται, τις κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις.
Χρειάζεται θεραπεία κάθε εχινοκοκκική κύστη;
Όχι απαραίτητα.
Η θεραπεία της κυστικής εχινοκοκκίασης είναι σταδιοεξαρτώμενη. Αυτό σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζονται όλες οι κύστεις με τον ίδιο τρόπο.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να επιλεγεί:
- παρακολούθηση χωρίς άμεση παρέμβαση,
- αντιπαρασιτική φαρμακευτική αγωγή,
- διαδερμική θεραπεία,
- χειρουργική επέμβαση.
Ορισμένες ανενεργές, μη επιπλεγμένες κύστεις μπορούν να παρακολουθούνται με απεικονιστικό έλεγχο χωρίς να χρειάζονται άμεσα επέμβαση.
Τι είναι η θεραπεία με αλβενδαζόλη;
Η αλβενδαζόλη είναι αντιπαρασιτικό φάρμακο που χρησιμοποιείται στη θεραπεία της κυστικής εχινοκοκκίασης.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως κύρια θεραπεία σε συγκεκριμένους τύπους κύστεων ή σε συνδυασμό με επεμβατικές θεραπείες.
Η ένδειξη, η διάρκεια και η παρακολούθηση της αγωγής καθορίζονται από την κατάσταση της κύστης και το θεραπευτικό πλάνο. Δεν αποτελεί θεραπεία που πρέπει να ξεκινά χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Τι είναι η μέθοδος PAIR;
Η PAIR είναι διαδερμική τεχνική που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες εχινοκοκκικές κύστεις.
Τα αρχικά προέρχονται από τα στάδια της διαδικασίας:
- παρακέντηση της κύστης,
- αναρρόφηση του περιεχομένου,
- έγχυση κατάλληλου παράγοντα,
- επαναναρρόφηση.
Δεν πρόκειται για μια απλή παρακέντηση κύστης. Πραγματοποιείται σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και από ομάδα με σχετική εμπειρία.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο;
Η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να χρειαστεί σε επιπλεγμένες κύστεις ή όταν τα χαρακτηριστικά της κύστης καθιστούν τη χειρουργική επέμβαση την καταλληλότερη επιλογή.
Ενδείξεις μπορεί να σχετίζονται με:
- μεγάλη ή σύνθετη κύστη,
- επικοινωνία με τα χοληφόρα,
- απόφραξη ή πίεση σημαντικών ανατομικών δομών,
- λοίμωξη της κύστης,
- κίνδυνο ή παρουσία ρήξης,
- άλλες επιπλοκές που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν κατάλληλα με συντηρητικότερη μέθοδο.
Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στη διάμετρο της κύστης. Χρειάζεται συνολική αξιολόγηση των απεικονιστικών χαρακτηριστικών και της κατάστασης του ασθενούς.
Πώς γίνεται η επέμβαση;
Η χειρουργική τεχνική εξαρτάται από τη θέση, το μέγεθος και τη σχέση της κύστης με τα χοληφόρα και τα αγγεία του ήπατος.
Βασικός στόχος είναι η ασφαλής αντιμετώπιση της κύστης με αποφυγή διασποράς του περιεχομένου της.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να πραγματοποιηθεί επέμβαση στην ίδια την κύστη ή να χρειαστεί αφαίρεση τμήματος του ήπατος.
Η επιλογή ανάμεσα σε ανοικτή και ελάχιστα επεμβατική χειρουργική προσέγγιση γίνεται με βάση τα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης κύστης και την απαιτούμενη επέμβαση.
Γιατί χρειάζεται προσοχή κατά το χειρουργείο;
Το υγρό και το παρασιτικό υλικό της κύστης δεν πρέπει να διασπαρούν ανεξέλεγκτα στην κοιλιά.
Η διασπορά μπορεί να οδηγήσει σε νέα εμφύτευση του παρασίτου και δημιουργία νέων κύστεων, ενώ υπάρχει και κίνδυνος σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης.
Για αυτό η χειρουργική αντιμετώπιση σχεδιάζεται με ειδικές προφυλάξεις.
Μπορεί η κύστη να επικοινωνεί με τα χοληφόρα;
Ναι.
Μια εχινοκοκκική κύστη του ήπατος μπορεί να επικοινωνήσει ή να ραγεί μέσα στα χοληφόρα. Τότε μπορεί να εμφανιστούν ίκτερος, πόνος, πυρετός ή χολαγγειίτιδα.
Η παρουσία επικοινωνίας με τα χοληφόρα επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο αντιμετώπισης.
Μπορεί να ξαναεμφανιστεί μετά τη θεραπεία;
Υποτροπή είναι δυνατή, ιδιαίτερα αν παραμείνει ενεργό παρασιτικό υλικό ή υπάρξει διασπορά.
Για αυτό μετά τη θεραπεία χρειάζεται παρακολούθηση με τις κατάλληλες απεικονιστικές εξετάσεις για το χρονικό διάστημα που θα καθοριστεί από την ιατρική ομάδα.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση;
Ένας ασθενής με γνωστή εχινοκοκκική κύστη χρειάζεται άμεση αξιολόγηση αν εμφανίσει:
- ξαφνικό έντονο κοιλιακό πόνο,
- πυρετό ή ρίγος,
- ίκτερο,
- απότομη επιδείνωση της γενικής κατάστασης,
- δυσκολία στην αναπνοή,
- γενικευμένο εξάνθημα, πρήξιμο ή άλλα συμπτώματα σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης.
Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να σχετίζονται με επιπλοκή της κύστης και δεν πρέπει να αγνοούνται.
Εχινοκοκκική Κύστη Ήπατος και Χειρουργική Αντιμετώπιση στον Βόλο
Η εχινοκοκκική κύστη του ήπατος χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση πριν επιλεγεί η θεραπεία. Το μέγεθος από μόνο του δεν αρκεί για να αποφασιστεί αν χρειάζεται χειρουργείο.
Ο Κωνσταντίνος Μαραβέγιας, Γενικός Χειρουργός στον Βόλο, μπορεί να αξιολογήσει τα απεικονιστικά ευρήματα και να καθορίσει αν ενδείκνυται παρακολούθηση, περαιτέρω διερεύνηση ή χειρουργική αντιμετώπιση.
Αν σε υπερηχογράφημα, αξονική ή μαγνητική έχει εντοπιστεί πιθανή εχινοκοκκική κύστη του ήπατος, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το ιατρείο έχοντας μαζί σας τις εξετάσεις σας.
Συχνές Ερωτήσεις για την Εχινοκοκκική Κύστη Ήπατος
Είναι καρκίνος η εχινοκοκκική κύστη;
Όχι. Η κυστική εχινοκοκκίαση είναι παρασιτική νόσος και όχι καρκίνος.
Μπορεί να έχω εχινόκοκκο χωρίς συμπτώματα;
Ναι. Οι κύστεις αναπτύσσονται αργά και μπορεί να παραμείνουν χωρίς συμπτώματα για πολλά χρόνια.
Μπορεί μια εχινοκοκκική κύστη να φύγει μόνη της;
Ορισμένες κύστεις μπορεί με την πάροδο του χρόνου να γίνουν ανενεργές. Αυτό όμως αξιολογείται από την εικόνα τους στον υπέρηχο και δεν σημαίνει ότι μια γνωστή κύστη πρέπει απλώς να αγνοηθεί.
Χρειάζεται χειρουργείο κάθε κύστη;
Όχι. Η σύγχρονη αντιμετώπιση βασίζεται στο στάδιο και στα χαρακτηριστικά της κύστης. Υπάρχουν περιπτώσεις που αντιμετωπίζονται με φάρμακα, διαδερμική θεραπεία ή απλή παρακολούθηση, ενώ οι επιπλεγμένες κύστεις συχνά χρειάζονται χειρουργική αντιμετώπιση.
Μπορώ να κάνω απλή παρακέντηση στην κύστη;
Όχι ως μια συνηθισμένη παρακέντηση ηπατικής κύστης. Η εχινοκοκκική κύστη χρειάζεται ειδικό σχεδιασμό λόγω του κινδύνου διασποράς και αλλεργικής αντίδρασης. Όταν επιλέγεται διαδερμική θεραπεία, εφαρμόζονται ειδικές τεχνικές όπως η PAIR σε κατάλληλες περιπτώσεις.
Μπορεί να κολλήσει η οικογένειά μου από εμένα;
Η κυστική εχινοκοκκίαση δεν μεταδίδεται με τη συνηθισμένη επαφή από έναν ασθενή σε έναν άλλο άνθρωπο. Η μόλυνση συνδέεται με την κατάποση αυγών του παρασίτου από μολυσμένες πηγές.
Πόσο κοστίζει η αντιμετώπιση μιας εχινοκοκκικής κύστης;
Το κόστος εξαρτάται από τις εξετάσεις που απαιτούνται και από το αν η κατάλληλη αντιμετώπιση είναι παρακολούθηση, διαδερμική θεραπεία ή χειρουργική επέμβαση. Για συγκεκριμένες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον Κωνσταντίνο Μαραβέγια, Γενικό Χειρουργό στον Βόλο.